สำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัดสมุทรปราการ
กรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย
รวมพืชให้สีDYE-YIELDING PLANTS · พรรณไม้ย้อมสีธรรมชาติ
รวบรวมพรรณไม้และวัสดุธรรมชาติที่ให้สีสำหรับย้อมผ้า จัดกลุ่มตามสีที่ได้ พร้อมส่วนของพืชที่นำมาใช้
สีจากธรรมชาติรอบตัว
สีย้อมธรรมชาติได้จากการนำ ส่วนต่าง ๆ ของพืช มาต้มสกัดหรือหมักเป็นน้ำสี พืชชนิดเดียวกันอาจให้สีต่างกันเมื่อใช้ส่วนต่างกัน และเมื่อใช้ร่วมกับ มอร์แดนต์ (สารช่วยติดสี) ต่างชนิด ก็จะได้เฉดสีที่หลากหลายยิ่งขึ้น
จัดกลุ่มตามสีที่ได้
สีน้ำเงิน–คราม
คราม
ห้อม / ฮ่อม
อัญชัน
สีแดง–ชมพู
ฝาง
ครั่ง
คำฝอย
ยอ
สมอ
สีเหลือง
ขมิ้น
ขนุน / เข
ดาวเรือง
คำแสด / คำเงาะ
สีน้ำตาล
ประดู่
โกงกาง
มังคุด
หูกวาง
สีดำ–เทา
มะเกลือ
ลูกกระจาย
โคลน + เปลือกไม้
สีเขียว
คราม + ขมิ้น
เปลือกเพกา
ใบไม้ + มอร์แดนต์ทองแดง
การสกัดสีจากพืช
🔥 การย้อมร้อน (ต้มสกัด)
นำส่วนของพืช (แก่น เปลือก ราก ผล) มาต้มในน้ำให้สีละลายออกมา แล้วกรองเอาน้ำสีไปย้อม เหมาะกับพืชกลุ่มแก่นไม้และเปลือกไม้ เช่น ฝาง ขนุน ประดู่
❄️ การย้อมเย็น (หมัก)
นำส่วนของพืชมาหมักหรือแช่น้ำทิ้งไว้ อาศัยแสงแดดเร่งปฏิกิริยา เหมาะกับพืชกลุ่มให้สีคราม เช่น คราม ห้อม/ฮ่อม และครั่ง
สีที่ได้ยังขึ้นกับ “มอร์แดนต์” ด้วย
พืชให้สีชนิดเดียวกันจะได้เฉดสีต่างกันเมื่อใช้สารช่วยติดสี (มอร์แดนต์) ต่างชนิด อ่านเพิ่มเติมเรื่องมอร์แดนต์ได้ที่หน้าถัดไป
📚 แหล่งอ้างอิง (References)
- กรมหม่อนไหม. “สีสันจากพันธุ์พฤกษา.” (เอกสารเผยแพร่). qsds.go.th (PDF)
- สำนักวิทยบริการ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. “ไม้ย้อมสีธรรมชาติ — พรรณไม้ใช้ย้อมสีผ้า ภูมิปัญญาท้องถิ่น.” esanpedia.oar.ubu.ac.th/tint
- The Cloud. “สีจากธรรมชาติ ภูมิปัญญาย้อมผ้าไทยจากพืชรอบตัว.” readthecloud.co/thai-natural-dyes
- มูลนิธิสืบนาคะเสถียร. “วัสดุธรรมชาติที่ให้สีต่าง ๆ.” seub.or.th
- MyThaiCotton. “การย้อมสีผ้าด้วยสีธรรมชาติ.” mythaicotton.com
- กรมหม่อนไหม. “ระบบพันธุ์ไม้ย้อมสี.” qsds.go.th/pd
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์ (กระทรวงเกษตรฯ). “การย้อมผ้าจากสีธรรมชาติ.” opsmoac.go.th
ตัวอย่างสีที่แสดงเป็นสีโดยประมาณเพื่อการสื่อสาร สีจริงขึ้นอยู่กับสายพันธุ์พืช ความเข้มข้น ชนิดเส้นใย และมอร์แดนต์ที่ใช้ · ภาพและสวอตช์สีทั้งหมดสร้างขึ้นใหม่ด้วยกราฟิก (SVG/CSS) จึงไม่มีปัญหาลิขสิทธิ์ · เรียบเรียงจากแหล่งอ้างอิงข้างต้น
